Publicaties

Ondernemerschap en durf zijn nodig voor slimme vernieuwing. Maar de cultuur van schuttingen, domeinen en politieke belangen staat nog in de weg.

Roger van Boxtel en Harry Nienhuis

Meer geld is volgens velen nog steeds de panacee voor een exponentieel oplopende zorgvraag. Een actueel voorbeeld zijn de cliëntenstops in de thuiszorg. De oplossing ligt echter vooral in slimme vernieuwing van de zorg. Toepassingen uit de informatie- en communicatietechnologie (ict), zoals zorg op afstand, zorgen voor een afnemende zorgvraag, doordat patiënten zich goed en preventief gemonitord voelen en minder snel de arts zullen bezoeken. Daarmee kunnen we op termijn de zorg betaalbaar en beschikbaar houden in tijden van vergrijzing en een krappere arbeidsmarkt.

Vijf thuiszorgorganisaties bieden al geruime tijd zorg op afstand aan klanten met een indicatie voor verpleging en verzorging. Zo werken medisch specialisten met verzekeraars en industrie samen in telemonitoring van hartfalen (Philips/Achmea), telebegeleiding voor diabetes (Sananet/Agis) en geïntegreerde zorg op afstand voor ouderen en chronisch zieken (KPN/Sensire/Menzis). Huisartsen raadplegen dermatologen op afstand door het versturen van digitale foto’s van huidaandoeningen. Kinderfysiotherapeuten krijgen via videobeelden advies van revalidatiespecialisten zodat ouders en kind vele kilometers reizen wordt bespaard.

De regelingen om deze vormen van zorg via de basisverzekering te vergoeden, hobbelen er achteraan. Toch hebben vrijwel alle betrokken zorgverzekeraars deze projecten de afgelopen jaren mede gefinancierd en de zorgverlening vergoed.

Succesvolle initiatieven zijn er dus genoeg, maar ze blijven kleinschalig of drogen op met de (project)financiering. Ondanks het feit dat de deelnemende zorgaanbieders en patiënten er enthousiast over zijn. Waarom lukt het niet om dergelijke ict-oplossingen, zoals ook het elektronisch patiëntendossier (epd) of Radio Frequency Identification (rfid), breder toe te passen?

De oorzaak ligt in de cultuur die de sector kenmerkt. Een cultuur van schuttingen, domeinen en politieke belangen. We vinden in Nederland liever allemaal op de eigen vierkante millimeter een prachtig wiel uit, dan dat we samen een goed werkend voertuig maken dat het gemeenschappelijke belang dient.

Er is daarom in de zorg een cultuur nodig van durf en ondernemerschap, waarin partijen worden geprikkeld om meer samen te werken aan ICT-toepassingen zoals zorg op afstand.

Een paar suggesties. Duitsland kent een positieve differentiatie in het vereveningssysteem voor zorgverzekeraars. Dit wordt gecombineerd met prikkels voor zorgaanbieders en patiënten om ketenzorgprogramma’s voor chronisch zieken te stimuleren. Een zeer succesvolle aanpak.

In het verlengde daarvan moeten verzekeraars gestimuleerd worden om langdurig in hun klanten te investeren, bijvoorbeeld in preventie. Verzekeraars moeten daarbij de mogelijkheid krijgen om klanten langer aan zich te binden door het bieden van kortingen en sturing op de zorgaanspraken in een naturaverzekering.

Daarnaast kan de dynamiek in de markt nog meer bepaald worden door vrije tarieven met transparantie van prijs en kwaliteit, en minder door prijs- en volumeregulering. Initiatieven als de prestatie-indicatoren van de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de ClientQuality-index (CQ-index) dragen daaraan bij. Tot slot moet de overheid instellingen voldoende ontwikkelingskapitaal gunnen, in ruil voor concrete business cases.

Zo ontstaan prikkels om gezamenlijk, precompetitief, te investeren in een ict-infrastructuur voor opslag en uitwisselbaarheid van gegevens en zorg op afstand. Een infrastructuur die wij noodzakelijk achten binnen meerdere zorgketens. De oplossing voor aanbieders die niet geïnteresseerd zijn in zorg op afstand is dan ook niet, zoals De Bekker ruim een week geleden op deze pagina suggereerde, het vergoeden van de apparatuur uit een aanvullende verzekering. Zorgaanbieders moeten in dit verband ervan doordrongen raken dat zorg op afstand geen aanvullende maar waar mogelijk vervangende zorg moet bieden. Anders werkt het slechts kostenverhogend.

Naast de introductie van marktprikkels zullen alle betrokkenen moeten leren denken in mogelijkheden en kansen in plaats van bedreigingen. Natuurlijk, meer moderne technologie zoals ict en rfid in de zorg kent risico’s van falende techniek en privacyschending. Maar in plaats van de reflex van politiek en media om bij een incident het initiatief te veroordelen of zelfs uit te bannen, moeten we het lef hebben om de aanpak aan te passen en door te gaan. Incidenten zijn er nu ook. Is telefonische advisering door de huisartsassistente foutlozer dan digitale triage? Is de zorgvuldigheid in papieren medische dossiers nu beter geborgd dan straks in een epd? Dat we nu over de hele wereld vliegen, was niet gelukt als de ongevallen in de burgerluchtvaart tot een vliegverbod hadden geleid. Brede toepassingen van ict vergen, kortom, durf en ondernemerschap.

Ons inziens is er in de hele medische wereld een Umwertung aller Werten nodig. In de zorgsector is nu te veel sprake van én-én: meer techniek, meer geld voor het klassieke zorgaanbod én voor nieuwe toepassingen. Terwijl er juist keuzes gemaakt moeten worden: slimmere middelen om sommige klassieke methodes te vervangen, om zo te kunnen voldoen aan de groeiende vraag naar meer en betere zorg. De cultuuromslag moet er daarom toe leiden dat de moderne artsen en verpleegkundigen vaker virtueel naar de patiënten thuis gaan, zodat patiënten minder naar hen toe hoeven.

De medische stand kan daarmee beginnen bij de opleidingen. Zorg bieden op afstand, met ondersteuning van ict-toepassingen, moet een integraal onderdeel worden van opleidingen. Voor politieke partijen is dit het moment om vertrouwen en draagvlak te creëren door marktprikkels, voorlichting en scholing in de zorg op te nemen in het verkiezingsprogramma. Een nieuw kabinet moet het bovendien als zijn taak zien om kaderstellend beleid te ontwikkelen voor bijvoorbeeld standaardisering van EPD-programmatuur.

Patiëntenverenigingen hebben op hun beurt een belangrijke taak in de voorlichting, om de patiënt/consument te helpen bij de gewenning aan zorg op afstand.

Zorgverzekeraars dienen ten slotte hun verantwoordelijkheid te nemen door zich gezamenlijk hard te maken voor een landelijke uitrol van projecten als zorg op afstand en epd. Een cultuuromslag in de zorg is voor al deze stappen onontbeerlijk.

Mr. R.H.L.M. van Boxtel is voorzitter van de Raad van Bestuur van Menzis en Drs. H. Nienhuis MD is hoofd van het Kenniscentrum Zorg van Menzis.